تبلیغات
جغرافیا و برنامه ریزی شهری - ئومورفولوژی و شهر

جغرافیا و برنامه ریزی شهری

پنجشنبه 3 اردیبهشت 1388

ئومورفولوژی و شهر

نویسنده: غلامحسین حمیدی   

اهمیت مطالعات ژئومورفولوژی در برنامه ریزی عمران شهری

شهر ها زمین های وسیع و گسترده ای را به خود اختصاص می دهند. این زمین ها از تركیب واحد های مختلف توپوگرافی و مورفولوژیك تشكیل می یابند. هر اندازه كه شهر ها توسعه یابند و گسترش پیدا كنند، برخورد آنها با واحد های گوناگون توپوگرافی و ژئومورفولوژی و موضوعات مربوط به آنها زیادتر می شود.واحد های ژئومورفولوژی همیشه با پویایی و دینامیسم محیط طبیعی در ارتباط است، هر گونه اقدام در راستای توسعه و عمران شهر ها به نحوی با پویایی و دینامیسم مذكور ، و در نتیجه با پدیده های مورفولوژیك تلاقی می كند. در این برخورد اگر برخی اصول و نكات ضروری رعایت نشود، تعادل مورفودینامیك محیط ، به هم می خورد و خطرات بزرگی غالب تجهیزات و امكانات شهری را مورد تهدید قرار می دهد.گاهی شدت مورفوژنز چنان زیاد می شود كه نتایج جبران ناپذیری به بار می آورد.شهر های فراوانی گاه و بیگاه از به راه افتادن سیل خسارات فراوانی می بینند و یا لا اقل با مشكلات بسیاری رو به رو می شوند.

اهمیت مطالعات ژئومورفولوژی در برنامه ریزی عمران شهری

شهر ها زمین های وسیع و گسترده ای را به خود اختصاص می دهند. این زمین ها از تركیب واحد های مختلف توپوگرافی و مورفولوژیك تشكیل می یابند. هر اندازه كه شهر ها توسعه یابند و گسترش پیدا كنند، برخورد آنها با واحد های گوناگون توپوگرافی و ژئومورفولوژی و موضوعات مربوط به آنها زیادتر می شود.واحد های ژئومورفولوژی همیشه با پویایی و دینامیسم محیط طبیعی در ارتباط است، هر گونه اقدام در راستای توسعه و عمران شهر ها به نحوی با پویایی و دینامیسم مذكور ، و در نتیجه با پدیده های مورفولوژیك تلاقی می كند. در این برخورد اگر برخی اصول و نكات ضروری رعایت نشود، تعادل مورفودینامیك محیط ، به هم می خورد و خطرات بزرگی غالب تجهیزات و امكانات شهری را مورد تهدید قرار می دهد.گاهی شدت مورفوژنز چنان زیاد می شود كه نتایج جبران ناپذیری به بار می آورد.شهر های فراوانی گاه و بیگاه از به راه افتادن سیل خسارات فراوانیمی بینند و یا لا اقل با مشكلات بسیاری رو به رو می شوند.

zezeleh

برخی شهروندان از ریزش كوه می نالند، جریان سولی فلوكسیون برخی دیگر را زیر خروار ها آوار می برد. زمین لرزه ها و تكان های زمین نیز موجب ویرانی شهر ها و قصبه ها می گردند. اگر بخشی از این ویرانیها مستقیما به امواج زلزله مربوط باشند ، بخش مهم دیگر به طور غیر مستقیم در اثر دخالت پدیده های ژئومورفولوژی، كه برخی از آنها خود از تكانهای زمین ناشی می شود حاصل می آید.

بدیهی است كه در گزینش محل شهر ها ، تجربه پیشینیان تاثیر بسزایی داشته است. اما سابق بر این زندگی ساده شهروندان موجب می شد كه اهمیت موضوع ، چندان مورد توجه قرار نگیرد. به طوری كه اگر منطقه ای زیر طغیانهای بسیار شدید رودخانه ها یا سقوط مرتب و خطرناك سنگ ها و یا ریزش بهمن های انبوه قرار نمی گرفت و یا عجالتا زمین های آن لغزش نمی كرد ، برای گسترش مساكن و ایجاد ساختمان ها ، مناسب تشخیص داده می شد.گاهی نیز مسائل ایمنی و موقعیت پناهگاهی ناحیه ای ، برخی از خطرات مانند ریزش كوه ها را تحت الشعاع خود قرار می داد( نمونه: ماكو در شمال غرب ایران). بعضی از ژئومورفولوگ های فرانسوی نشان داده اند كه تعدادی از شهر های این كشور از جمله استرسبورگ تا قرن گذشته با خطر طغیان رودخانه هایی نظیر رن مواجه بوده است. وجود نهشته های آبرفتی به ضخامت بیش از 6 متر كه روی آنها آثاری از بنا های رومن ها به یادگار مانده است، حاكی از آن است كه به طور دوره ای طغیانهای رودخانه ای این شهر را فرا می گرفته است.بسیاری از شهر های بزرگ و كوچك و قصبه ها كه در پهنه مخروط افكنه ها گسترده شده اند، از خطر سیل در امان نیستند.

اهمیت موضوع آشكار می شود كه خسارات وارده خارج از تحمل انسانها باشد. اگر در گذشته سیل بنایی را ویران می كرد و اثاث زندگی انسانها را با خود می برد و یا دچار خسارات متنوعی می كرد ، ابعاد آن چندان گسترده نبود . ترمیم خرابی ها و جبران ویرانگری ها ، البته به دلیل سادگی بنا و اثاث آن كار بسیار مشكلی به نظر نمی رسید. در صورتی كه امروز ، تجهیزات عمرانی به طور پیچیده ای توسعه یافته اند و بنا ها ابعاد گسترده تر و مجهز تری به خود گرفته اند، مساحت شهر ها تا چندین برابر افزایش پیدا كرده است. كارخانه های صنعتی بزرگ و كوچك ، به عنوان پدیده ای ضروری، در كنار شهر ها تاسیس شده است . اینها به فضای گسترده تری نیاز دارند. امروز در مكان یابی و استقرار كارخانه های یاد شده ، تنها عامل اقتصادی و تكنیكی مورد توجه و تاكید قرار می گیرد و در برابر ارزانی قیمت زمین ، اهمیت نیروهای طبیعی نادیده گرفته می شود. در نتیجه بنا های مسكونی و تاسیسات كارخانه ها در مناطق گوناگون به طور دلخواه و تقریبا بدون توجه جدی به دینامیك محیط ایجاد می گردد. بنابراین موقعی كه پدیده های گوناگون طبیعت ، با نیروی عظیم خود، اینگونه محل ها را مورد تهدید قرار بدهند، تخریب و ویرانی آن حتمی خواهد بود.

لذااهمیت و ضرورت شناخت ویژگی های محیط طبیعی جهت تمیز و تشخیص نقاط مناسب برای ایجاد بنا ها و ساختمان ها ، از مناطق نا مساعد ، معلوم می شود .برای شناخت بخش اعظمی از ویژگی های محیط طبیعی به مطالعه ژئومورفولوژی نیازمندیم و در سایه كسب اینگونه آگاهی است كه می توان قدمهای موثری در انتخاب مناسب ترین مكان برای ایجاد و گسترش شهر ها و ایجاد كارخانه های عظیم برداشت و نسبت به جلوگیری از خطرات پدیده های طبیعی یاد شده و یا مقابله با آنها اقدامی جدی به عمل آورد.

در اینجا به یاد آوری ۳ فاكتور مورفولوژیكی موثر در فضای برنامه ریزی شهری می پردازیم:

 

الف-استقرار انواع سازه ها در شهر

به طور كلی اگر سازه های شهری را به 4 دسته ی برج ها و مساكن بیش از 5 طبقه ، منازل مسكونی تا ارتفاع سه طبقه ، خانه های ویلایی و فرهنگ سرا ها

و در نهایت فضای سبز تقسیم كنیم نحوه ی استقرار در شهر می باید به شكل زیر باشد:

1-برج ها و ساختمان های بلند در قدیمی ترین زمین ها (از نظر سن، مربوط به دوره های زمین شناسی)

2-منازل مسكونی تا ارتفاع سه طبقه در زمین های قدیمی

3-خانه های ویلایی و فرهنگ سرا ها در زمین های جدید

4- فضای سبز در جدید ترین زمین ها

به طور كلی سازه های غیر استراتژیك در شهر ها می باید در زمین های جدید تر و سازه های با اهمیت تر و استرتژیك در زمین های قدیمی تر استقرار یابند چرا كه پایداری در زمین های قدیمی به مراتب بیشتر از زمین های جدید است و زمین های قدیمی تر دارای ثبات و امنیت بیشتری هستند.

در این رابطه در صورت كسر مجموع گروه شكل ها قرار دارد و در مخرج كسر تعداد یا فراوانی هر یك از اشكال.به طور كلی مناطقی كه دارای تنوع ژئومورفیك كمتری هستند یعنی عدد مربوط به جواب این رابطه در آنها كوچكتر است برای برنامه ریزی مناسب تر هستند به عبارت دیگر هر چه تنوع ژئومورفیك یك منطقه كمتر باشد برنامه ریزی برای آن راحت تر و مقرون به صرفه تر است.

 

ج- زلزله

از نظر مورفولیژیكی دو منطقه در محدوده یك شهر در زمینه زلزله دارای اهمیت است

1-گپ لرزه ای: گپ لرزه ای به مناطقی گفته می شود كه روی خط زلزله است ولی هنوز زلزله را تجربه نكرده است. در یك چنین مكان هایی باید منتظر زلزله های شدید بود.

2- تكتونیك ناتمام : به مناطقی گفته می شود كه در آنها حركت تكتونیكی شروع شده اما هنوز تمام نشده است. یعنی اینكه با یك حركت شدید تر تمام خواهد شد.

بطور كلی شهر ها باید از این دو منطقه دور باشند.

از نشانه های مورفولوژیكی زلزله می توان به موارد زیر اشاره نمود:

1-مخروط افكنه 2-تراس ها 3-صخره های مرجانی بیرون از آب 4-تغییر خط ساحل 5-جابجایی پیچ رود ها 6-تغییر شكل رودخانه ها 7-ساختمان شكسته در غار

8-سطوح برجسته كه روی انها صاف است 9-تغییر عمق دریا

گاهی اوقات انسانها و فعالیت های آنها نیز می تواند موجب بروز زمین لرزه شود

از آن جمله می توان به 1-احداث سد های بلند در مناطقی كه در آستانه تنش هستند 2- حفر معادن و تغییر استحكام سنگ ها 3-تزریق مایعات و افزایش فشار سنگ ها

برای مدیریت زلزله در شهر ها 2 اقدام مهم می باید صورت گیرد

1-منطقه بندی كاربری زمین

2-تدوین آئین نامه ساختمان سازی

بطور كلی ساختمان ها نباید در عرض گسل بنا شوند و نیز زمین هایی كه برای ساختن ساختمان ها در نظر گرفته می شود نمی بایست از سنگ های دارای مقاومت متفاوت تشكیل شده باشد چرا كه واكنش این زمین ها در برابر امواج زلزله متفاوت خواهد بود و خسارات فراوانی را موجب خواهد شد.

 

د-ناپایداری دامنه ها

به منظور مطالعه ناپایداری دامنه ها می باید 4 اقدام زیر توسط ژئومورفولوگ صورت پذیرد:

1-سقوط مواد در گذشته و حال با هم مقایسه گردد.

2-شرایط زمین شناختی، شیب و خصوصیات دامنه كه سقوط را امكانپذیر می سازد بررسی شود.

3-علت های بنیادی ناتوانی دامنه مورد بررسی قرار گیرد.

4-به منظور پیشبینی ناپایداری ها ،علت های احتمالی ناتوانی دامنه نیز مورد مطالعه قرار گیرد.

آگاهی از فعال بودن و غیر فعال بودن زمین لغزه برای مدیریت شهری امری جدی و حیاتی است. در ذیل به برخی شواهد فعال بودن و غیر فعال بودن زمین لغزه ها اشاره می كنیم:

الف)شواهد فعال بودن:

1-پرتگاه،تراسو شكاف با لبه تند

2-شكاف ها و گودی ها بدون پر شدگی ثانوی

3-حركت مواد در جبهه پرتگاه

4-سطوح شكسته تازه بر روی قطعات

5-عدم حضور خاك روی سطح شكستگی

6-وجود پوشش گیاهی سریع الرشد

7-درختان كج شده بدون رشد عمودی

ب)شواهد غیر فعال بودن:

1-پرتگاه،تراس و شكاف با لبه گرد شده

2-شكاف ها و گودی ها با پر شدگی رسوبات

3-عدم حركت مواد در جبهه پرتگاه

4-هوازدگی بر روی سطوح شكسته قطعات

5-حضور خاك روی سطح شكستگی

6-وجود پوشش گیاهی با رشد آرام

7-درختان كج شده با رشد عمودی

نظرات() 
feet pain
شنبه 18 شهریور 1396 04:46 ب.ظ
I like reading through an article that can make people think.
Also, thanks for permitting me to comment!
How can you get taller in a week?
دوشنبه 16 مرداد 1396 12:21 ب.ظ
Quality articles is the crucial to be a focus for the visitors to visit the web page, that's what this web page is providing.
Why does it hurt right above my heel?
شنبه 14 مرداد 1396 01:55 ق.ظ
You are so awesome! I don't believe I've read through something like that before.
So nice to discover someone with a few original thoughts on this issue.

Seriously.. thank you for starting this up. This web site is one
thing that is required on the web, someone with a little originality!
http://san646.blog.fc2.com
جمعه 13 مرداد 1396 11:51 ق.ظ
You need to be a part of a contest for one of the best sites on the web.
I will recommend this web site!
What is the tendon at the back of your ankle?
شنبه 7 مرداد 1396 01:06 ب.ظ
Very good info. Lucky me I discovered your blog by accident (stumbleupon).
I've saved it for later!
Ronnie
جمعه 16 تیر 1396 07:05 ب.ظ
Hello There. I discovered your weblog the usage of msn. That is a very neatly
written article. I will be sure to bookmark it and come
back to read more of your useful information. Thanks for the post.
I'll definitely comeback.
std testing near me
دوشنبه 5 تیر 1396 03:50 ب.ظ
core از خود نوشتن در حالی که صدایی مناسب در آغاز آیا واقعا نشستن خوب با من پس از برخی
از زمان. جایی در سراسر پاراگراف شما موفق به من مؤمن اما فقط برای بسیار در حالی که
کوتاه. من این کردم مشکل خود را با
فراز در منطق و شما خواهد را سادگی به پر همه کسانی شکاف.

در این رویداد شما در واقع که
می توانید انجام من خواهد بدون شک
تا پایان مجذوب.
std testing centers
سه شنبه 26 اردیبهشت 1396 05:52 ق.ظ
چلیپا از خود نوشتن در حالی که ظاهر شدن دلنشین ابتدا آیا واقعا نشستن کاملا با من پس از برخی از زمان.
جایی درون جملات شما موفق به من مؤمن متاسفانه فقط
برای بسیار در حالی که کوتاه. من این
مشکل خود را با جهش در منطق و شما خواهد
را خوب به پر کسانی که شکاف. در این رویداد شما که می توانید انجام من را مطمئنا
تا پایان مجذوب.
Ian
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 04:37 ق.ظ
you're truly a excellent webmaster. The site loading pace is incredible.

It kind of feels that you're doing any distinctive trick. Furthermore,
The contents are masterwork. you have performed
a excellent process on this subject!
manicure
شنبه 9 اردیبهشت 1396 10:13 ق.ظ
Hey! I'm at work surfing around your blog from my new iphone 4!
Just wanted to say I love reading through your blog and look forward to all your posts!
Keep up the great work!
manicure
سه شنبه 22 فروردین 1396 03:54 ق.ظ
Can I simply just say what a comfort to uncover someone who genuinely
understands what they're talking about on the net.

You actually know how to bring an issue to light and make it important.
A lot more people have to check this out and understand this side of your
story. I was surprised that you're not more popular because you definitely possess the gift.
manicure
سه شنبه 15 فروردین 1396 09:03 ق.ظ
Hi, i think that i saw you visited my website so i
came to “return the favor”.I am attempting to find things to improve my site!I
suppose its ok to use a few of your ideas!!
پنجشنبه 19 بهمن 1391 12:23 ب.ظ
دیدن تصاویر زاغه ای
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :