تبلیغات
جغرافیا و برنامه ریزی شهری - توسعه گردشگری

جغرافیا و برنامه ریزی شهری

چهارشنبه 7 اسفند 1387

توسعه گردشگری

نویسنده: غلامحسین حمیدی   

رشد گردشگری محلی توسعه ی گردشگری شهری

محور سند چشم انداز 20 ساله كشور: ایران باید تا 20 سال دیگر به قدرت برتر منطقه تبدیل شود آرزویی كه رسیدن به آن نیازمند تدوین واجرای برنامه های مفید اقتصادی است.

كارشناسان اقتصادی معتقدند ، برای دستیابی به رشد اقتصادی و از بین رفتن اتكا به اقتصاد تك محصولی نفت باید شاخصه های دیگری یافت تا از این راه بتوان به اهداف برنامه های بلند مدت نظام دست یافت. یكی از این شاخصه ها ، جاذبه های گردشگری است.

كارشناسان اقتصادی ،  گردشگری ایران را یكی از ده قطب گردشگری مهم در دنیا به شمار آورده اند كه با برخورداری از سابقه دیرین تمدن و فرهنگ ، طبیعت و شرایط اقلیمی گوناگون و عوامل دیگر از این دست ، توانایی قرار گیری در جایگاه مناسب نقاط پر جاذبه ی گردشگری در جهان را دارا است . اما با این توصیف كشور ایران علی رغم در اختیار داشتن جاذبه های قابل توجه، از جایگاه مناسبی در بازارهای گردشگری برخوردار نیست.

رشد گردشگری محلی توسعه ی گردشگری شهری

محور سند چشم انداز 20 ساله كشور: ایران باید تا 20 سال دیگر به قدرت برتر منطقه تبدیل شود آرزویی كه رسیدن به آن نیازمند تدوین واجرای برنامه های مفید اقتصادی است.

كارشناسان اقتصادی معتقدند ، برای دستیابی به رشد اقتصادی و از بین رفتن اتكا به اقتصاد تك محصولی نفت باید شاخصه های دیگری یافت تا از این راه بتوان به اهداف برنامه های بلند مدت نظام دست یافت. یكی از این شاخصه ها ، جاذبه های گردشگری است.

كارشناسان اقتصادی ،  گردشگری ایران را یكی از ده قطب گردشگری مهم در دنیا به شمار آورده اند كه با برخورداری از سابقه دیرین تمدن و فرهنگ ، طبیعت و شرایط اقلیمی گوناگون و عوامل دیگر از این دست ، توانایی قرار گیری در جایگاه مناسب نقاط پر جاذبه ی گردشگری در جهان را دارا است . اما با این توصیف كشور ایران علی رغم در اختیار داشتن جاذبه های قابل توجه، از جایگاه مناسبی در بازارهای گردشگری برخوردار نیست.با كنكاش در آثار گذشته كه برخی از آنها همانند سفر نامه ها و شعرهای شاعران نامدار به موضوع گردشگری توجه كرده اند در می یابیم كه شهرهای ایران در تمامی سده ها شاهد گردشگرانی بوده اند كه یا در عرصه ی تاخت و تاز و یا برای تجارت و بازرگانی به وسیله ی جاده ها وراه های تجاری ایران با مردمان و شهرهای این سرزمین آشنا شده اند . در زمان هخامنشیان جاده ی مشهوری به نام راه شاهی به طول 2500 كیلومتر ساخته شد كه مسافران حق تردد از این راه داشتند . در این مسیر كاروان می ساخت .سراها ،چاپار خانه ها و ایستگاههای شاخته شده بود كه مسافران از آن ها بهره می گرفتند. جاده ی ابریشم نیز كه از چین آغاز و با عبور از فلات ایران به دریای مدیترانه منتهی می شد ، جهانگردان و بازرگانان آن زمان را بهره مند می ساخت.

امروز با وجود آهنگ رشد و توسعه بسیاربالای شهرها كه از فرآیندهای درحال تكوین و گریزناپذیر درایران محسوب می شود بهبود جذب گردشگر میسر نشده است درحالی كه تا اواخر دوران قاجار سیر تكوینی جهانگردی و گردآوری منابع بسیار در باره ی فرهنگ ایران مشاهده شده است . تعریف گردشگری شهری  افول گردشگری در ایران زمینه های پیدایش گردشگری در شهرها و نقش مدیریت شهری و پیامدهای مثبت و منفی آن مباحثی است كه محورهای گفتگوی زیر  را شكل داده اند . گردشگری شهری یا تفریح شهری بخشی از گذراندن اوقات فراغت شهروندان است كه حد فاصل گذران فراغت در خانه و خارج از شهر و آبادی است گردشگری شهری آن قسمت از گذران فراغت است كه درمحدوده سكونت شهروندان در فضاهای باز درون شهری محقق می گردد و به عنوان بخشی از نیازها و فعالیت های فراغتی مستمر عموم شهروندان به صورت روزانه یا هفتگی محسوب می شود. از این نظر گردشگری شهری از گذران فراغت درخانه و فضاهای سربسته باگردشگری درمقیاس ملی و بین المللی متمایز است . 

امروزه گسترش فضاهای باز جمعی و ایجاد مراكز فراغتی به ویژه فضاهای گردشگری به یكی از اهداف بر نامه ریزی فراغت تبدیل شده است كه علاوه بر تامین اهداف اقتصادی و زیست محیطی، نقش موثری در تعادل بخشی به گذران فراغت و تامین سلامت جسمی و روانی جوامع دارد . گردشگری درمیان فعالیتهای فراغتی از بیشترین تنوع و تحرك، از یك سو، و وسیع ترین پهنه مكانی و فضایی از سوی دیگر برخوردار است. شاید بتوان گفت كه گردشگری به خصوص گردشگری شهری به گونه ای تمام فعالیت های فراغتی دیگر را باخود همراه دارد و بدین سبب برنامه ریزی و مدیریت گردشگری از امور حساس و پیچیده و چند وجهی است كه توجه ویژه مدیران شهری را می طلبد .

 اما چه شاخصهایی سبب می شود شهر واجد خصوصیات لازم برای پذیرش گردشگر شود؛ همان گونه كه بیان شد گردشگری شهری بخشی از گذران فراغت شهروندان است كه موجب ارضای نیازهای فراغتی مستمر آنان در فضاهای باز درون شهر و محیط پیرامون شهر می شود . گردشگری شهری بخش جدایی ناپذیر از خدمات شهر ی مورد نیاز شهروندان دائم و غیر دائم شهری را تشكیل می دهد و براین اساس، درحیطه ی وظایف برنامه ریزی و مدیریت شهری واقع می شود . از سوی دیگر گردشگری شهری باارزش های محیط طبیعی و میراث فرهنگی وتاریخی هر شهر دارای ارتباط تنگاتنگی است كه ازاین منظرتوجه به استقلال به این امر درطرح های توسعه و عمران شهری ضروری می نماید باید توجه كرد كه گردشگری شهری و كیفیت و كمیت آن یكی از شاخصهای مهم توسعه و عمران شهری به شمار می آید اما دركل برای تحقق گردشگری شهر در شهرها می بایست گردشگاه و مجموعه های گردشگاهی درون شهری و برون شهری و حومه ایی به تناسب به وجود آیند وتسهیلات و تجهیزات گردشگری نیز در یك شهربه تناسب طیف گردشگران فراهم شوند .

نحوه ی شكل گیری شهر، تاریخچه ی آن  روند جمعیتی  ساختار ها و زیرساختها مربوط به آن آداب و رسوم حاكم برآن ودریك فرهنگ غالب از اجزایی هستند كه می توانند سلیقه های گوناگون انسانی را به خود جذب كنند .رشد سریع كالبدی شهرها تسلط حركت سواره بروز پدیده حاشینه نشینی و حومه نشینی  جدایی از محیط طبیعی و افزایش فاصله میان محل كار و سكونت و جدایی از كار و فراغت از عواملی می باشند كه شهر را ملزم به دانستن خصوصیات گردشگری می كند . كاهش هویت فضایی واجتماعی در شهرها و آلودگی شدید محیط زیست و مانند آن تامین نیازهای اجتماعی و فرهنگی و روانی شهروندان را به سختی میسر می سازد .  این امر خود گسترش روحیه ی خرسندی  احساس تنهایی  تنش روانی شهر گریزی  شهرستیزی و آسیب های اجتماعی را باعث می شود . در این میان موضوع چگونگی گذران اوقات فراغت  تامین امكانات و تسهیلات گردش وتفریج وساماندهی فضای آن، محوری اصلی در برنامه ریزی شهری  طراحی محیط و مدیریت شهر تبدیل شده است .

واجد ویژگی های گردشگری بودن یك شهر  حامل منافع شخصی  اجتماعی  اقتصادی و محیطی است به این شكل كه رهایی از فشار وتنش  افزایش سلامت و بهداشت روانی  رشد خلاقیت و خودشكوفایی  رشد مهارت ها و آموزش ها و نیز تكامل شخصیت افراد را به عنوان منافع شخصی حاصل از گردشگری شهری می توان بر شمرد از سوی دیگر تقویت وابستگی های خانوادگی و توسعه روابط جمعی  پرورش روحیه ی اجتماعی  افزایش كارواشتغال توسعه و عمران نواحی روستایی و دور افتاده  توسعه خدمات و تاسیسات زیرساختی  گسترش رفاه عمومی  جلوگیری از تخریب منابع طبیعی و میراث فرهنگی  جلوگیری از تصرف و اشغال درنواحی شهری  ترویج و اموزش فرهنگ زیست محیطی و تقویت همكاری نهادهای مدیریت شهری و زیست محیطی نیزاز منافع اجتماعی  اقتصادی و محیطی گردشگری شهری به شمار می آیند .


 

توجه به گردشگری شهری و پیامدهای حاصل از آن

گسترش گردشگری بنا به اهمیت پیچیده و چند بعدی خود با اثرات گوناگون مثبت و منفی و نتایج متعارض همراه است بنابراین به مطالعه و ارزیابی همه جانبه نیاز دارد . مهم ترین ابعاد و اثرات توسعه گردشگری را می توان درسه میدان زیست محیطی  اثرات اقتصادی و اثرات اجتماعی و فرهنگی آن جست .

درحال حاضر وظایف برنامه ریزی و مدیریت توسعه ی گردشگری دركشور درسطح های گوناگون محلی  ملی و فرا ملی  بر عهده نهادهای مختلفی است كه هر یك دارای ساختار بخشی اند و از این نظر اقدامات آن فاقد هماهنگی و همكاری لازم است. با توجه به نبود یك رویكرد جامع و مدیریت یكپارچه در سیاست های كلان توسعه گردشگری در كشور  می توان گفت كه هنوز جایگاه گردشگری شهری در نظام برنامه ریزی توسعه و عمران به درستی تعریف و و تبیین نشده است.

به طور كلی می توان مشكلات بنیادی در توسعه گردشگری را فقدان رویكردی جامع و هماهنگ در توسعه گردشگری محلی و بین المللی  ناهماهنگی میان نهادهای شهری  زیست محیطی  ایرانگردی  و میراث فرهنگی نقش كم رنگ دولت و شهرداری ها در توسعه گرشگری شهری  نقش ضعیف برنامه ریزی شهری و منطقه ای در تامین زیرساخت ها و تسهیلات گردشگری  نارسایی وناهماهنگی در قانون ها و تشكیلات اجرایی توسعه گردشگری  حضور كم رنگ بخش خصوصی وضعف مشاركت در زمینه ی گردشگری و نیز كافی نبودن آموزش  تبلیغ و اطلاع رسانی برشمرد .

 

مدیریت شهری و شبكه هماهنگ گردشگری شهری

برنامه ریزی و مدیریت توسعه ی گردشگری با توجه به اهداف و اصول توسعه پایدار گردشگری ، دانشی میان رشته ای به شمار می آید كه به همكاری رشته های گوناگون علمی و همكاری بخش ها و نهادهای گوناگون مسئول در توسعه و عمران شهری نیازمند است . جوهر برنامه ریزی و مدیریت گردشگری شهری  شناسایی منابع و عوامل موثر در توسعه ی گردشگری واستفاده بهینه و پایدار از آن هاست كه در راستای تامین نیازهای فراغتی عامه شهروندان و بازید كنندگان در مقیاس محلی  ملی و فراملی به كار می رود .

بنابراین محورهای اصل برنامه ریزی ومدیریت گردشگری به تعیین سلسله مراتب برنامه ریزی و گردشگری  تعیین مقیاس برنامه ریزی  شناسایی عوامل اصلی موثر در توسعه گردشگری و تدوین سیاست ها و روش های نگهداری ظرفیت منابع گردشگری مربوط می شود كه در این مینان مدیریت شهری نقش بسیار مهم و موثری را در ایجاد هماهنگی و تعامل در این نهاد موثربرعهده خواهد داشت .

 می توان جازبه های گردشگری ایران را به گروه های طبیعی  تاریخی  زیارتی  اجتماعی و فرهنگی تقسیم كرد . این گروهها از جمله : منابع و جاذبه های طبیعی ، شامل منابع آبی مانند: رودخانه ها  دریاچه ها  چشمه ها  آبشارهای طبیعی  منابع جنگل  جلگه ها  كوهستان و كویر و اقلیم های سردسیر گرمسیر و معتدل هستند . منابع تاریخی و یادمانی  سكونت گاههای باستانی  بناهای تاریخی و یادمان های هنری را از این دست می توان بر شمرد. در باره ی منابع اعتقادی و زیارتی می توان زیارتگاهها و مكان های مقدس مسلمان و سایر ادیان ونیز آرامگاه پیشوایان دینی ، علمی و هنری را به گردشگرمعرفی كرد ونیز به دلیل گوناگونی اقوام وفرهنگ های محلی  فرهنگ عشایری  هنرها و آئین های محلی و بومی و نیز صنایع متنوع دستی و محلی می توان جاذبه های فراوانی را برای گردشگران درنظر گرفت . اگر به تجربه های دیگر كشورها دقت شود در شهرهایی كه ویژگی های یاد شده را ندارند، مدیران شهری به ایجاد و توسعه پارك های چند منظوره ایجاد مجموعه های فرهنگی – ورزشی وفرهنگ سراها  ایجاد انواع موزه های طبیعی  تاریخی و هنری و تبدیل بناهای با ارزش قدیمی به مراكز فرهنگی و هنری  ایجاد وساماندهی مسیرهای پیاده و دوچرخه سواری ،راسته های تفریحی  بهسازی و نوسازی بافت های تاریخی  ساماندهی و طراحی دره ها  سواحل دریاها و رودخانه و نیز به ایجاد بناهای یادمانی اقدام می كنند .

 

پیامدهای توجه به مقوله ی گردشگری شهری

با توجه به سه پیامد اجتماعی و فرهنگی  اقتصادی و زیست محیطی در امر گردشگری می توان از راه گردشگری شهری  هویت قومی و بومی را معرفی و هنرهای سنتی و بومی و نیز ادبیات عمومی را تقویت كرد . ایجاد اشتغال و معرفی مشاغل جدید از دستاوردهای مهم پرداختن به امر گردشگری است افزایش اشتغال سبب كاهش نا برابری های اجتماعی می شود و تعادل اقتصادی را فراهم می سازد . در حوزه ی زیست محیطی نیز با افزایش گردشگری می توان بهسازی شرایط زیست محیطی  تقویت نهادهای مربوط به این حوزه جلب مشاركت های عمومی را كه موجب حفظ اراضی كشاورزی و اراضی تحت حفاظت است را فراهم كرد .

نظرات() 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :